Nr 3/2017 (LXI) ISSN 2083-7321




Monika Wójck-Bednarz
WBP Opole – Biblioteka Austriacka

Wielokulturowa opolska 17. Wiosna Austriacka



Wiosna jest porą roku, podczas której od kilkunastu lat Opole jest miejscem spotkań z różnorodnymi zjawiskami kulturowymi rodem z Austrii. Organizowana przez Bibliotekę Austriacką Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Opolu co roku od 2000 r. Wiosna Austriacka jest okazją do zapoznania się z przeglądem aktualnych wydarzeń austriackiej sceny kulturalnej: literackiej, artystycznej i muzycznej, sprawdzenia w konkursie swojej wiedzy o Austrii, udziału w refleksji naukowej związanej w wydarzeniami historycznymi, a także zasmakowania specjałów kulinarnych i win austriackich. Oczywiście można także w tym czasie wypożyczać książki, filmy i płyty, jednak nowocześnie działająca biblioteka, a taką stara się być Biblioteka Austriacka w Opolu, jest miejscem nie tylko udostępniającym literaturę na różnych nośnikach, ale i centrum kultury oferującym szeroką paletę spotkań z pisarzami i ich książkami, wystaw, wykładów, konkursów, warsztatów i koncertów.

Tematem przewodnim tegorocznej organizowanej od początku marca do początku czerwca 17. Wiosny Austriackiej była wielokulturowość i przekraczanie granic, ponieważ zorganizowane spotkania i zaproszeni goście w różnym stopniu z tym problemem byli skonfrontowani.

Literatura z Austrii
Literatura stanowiła największą część programu tegorocznej, 17. Wiosny Austriackiej1. Zaprezentowano twórczość współczesnych pisarzy z różnych regionów Austrii. Spotkanie z austriackim pisarzem z terenu Karyntii, a mieszkającym w Tyrolu, Aloisem Hotschnigiem (ur. 1959 r.) zorganizowane w Instytucie Filologii Germańskiej Uniwersytetu Opolskiego w dniu 15 marca 2017 roku, było okazją do poznania twórczości tego uznanego już w Austrii pisarza, poety i dramaturga. Obszerna relacja z tego spotkania wraz z omówieniem tematyki książek Hotschniga zamieszczona została na łamach czasopisma Indeks.2 Podczas spotkania autor czytał fragmenty powieści Ludwigs Zimmer [Pokój Ludwika], wydanej w 2000 r. Zamknięty dla domowników i owiany wieloma tajemnicami pokój Ludwika jest metaforą Austrii, w której niechętnie mówi się o przeszłości nazistowskiej. Poruszane w utworach autora trudne tematy, związane z rozrachunkiem z przeszłością historyczną pokazują, że Alois Hotschnig jest pisarzem zaangażowanym w ważne, aczkolwiek niepopularne problemy, do których należy problem śmierci, winy i kary oraz odkrywanie nieznanych, przemilczanych kart przeszłości Austrii i Austriaków. Hotschnig jest mistrzem esencjonalnych opowieści, a jego eksperymentalny język jest prosty, precyzyjny i bezlitosny. Licznie zgromadzona na spotkaniu z pisarzem publiczność, składająca się z germanistów Uniwersytetu Opolskiego i Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nysie, uczestniczyła w żywej, moderowanej przez Monikę Wójcik-Bednarz, dyskusji na tematy poruszane w twórczości Hotschniga. Zarówno debata, jak i czytanie fragmentów tekstu odbyły się w języku niemieckim, ponieważ utwory Aloisa Hotschniga nie były dotąd dostępne w tłumaczeniu na język polski, ma się to jednak zmienić, ponieważ po serii spotkań w Polsce powstaje przekład zbioru opowiadań Aus [Z]. Czytelnik znający język niemiecki znajdzie jednak wszystkie utwory prezentowanego autora w opolskiej Bibliotece Austriackiej.


Fot. 1. Alois Hotschnig podczas spotkania w Opolu

Na brak tłumaczeń na język polski nie mogą narzekać natomiast miłośnicy książek Martina Pollacka (ur. 1944 r.) mieli – już po raz trzeci w Opolu - okazję spotkania z autorem, które miało miejsce 6 kwietnia3. Mieszkający w Burgenlandzie pisarz i reportażysta, tłumacz literatury polskiej na język niemiecki, znany jest świetnie polskiemu czytelnikowi z licznych tłumaczeń jego książek wydanych nakładem oficyny Czarne, takich jak Ojcobójca. Sprawa Filipa Halsmanna, Śmierć w bunkrze. Opowieść o moim ojcu, Dlaczego rozstrzelali Stanisławów czy Cesarz Ameryki. Wielka ucieczka z Galicji.


Fot. 2. Prowadząca spotkanie Monika Wójcik-Bednarz, pisarz Martin Pollack i dyrektor WBP w Opolu Tadeusz Chrobak.

Tym razem przedstawiona została najnowsza książka pisarza, przetłumaczona na język polski przez Karolinę Niedenthal, Topografia pamięci, odsłaniająca kolejne nieopisane karty historii. Jak w wielu wcześniejszych, tak i w najnowszej książce Pollack powraca do dręczących go tematów: wypierania pamięci o zbrodni w imię ochrony społeczeństwa, traumy wojny, dziedziczenia winy czy niewidocznego szlaku grobów, którymi naznaczona jest cała Europa Wschodnia. Pollack otwiera książkę słowami: „Wielką historię łatwiej będzie zrozumieć, kiedy przyjrzymy się jej, że tak powiem, od podszewki, z perspektywy indywidualnych doświadczeń, przeżyć, również tragedii” i rozpoczyna emocjonalnym wstępem, który dotyczy właśnie pamięci niewygodnej. Autor odkrywa jak archeolog, warstwa po warstwie, luki pamięci w świadomości swoich rodaków, a gdy pisze o przemilczanych faktach z przeszłości Austriaków, jest rzetelny i nie oszczędza nikogo, nawet swej najbliższej rodziny.

Oprócz wymienionych spotkań autorskich odbyły się warsztaty literackie dla dzieci, na których zaprezentowano literaturę z Austrii. Wydawnictwo Prószyński i spółka wydało w maju książkę Michaela Rohera Wędrowne ptak [Zugvögel] w tłumaczeniu Krystyny Bratkowskiej. Znakomicie ilustrowana przez Rohera książka to opowieść o spotkaniu chłopca z grupą Obcych, o szukaniu porozumienia i wzajemnym poznawaniu się, o szacunku wobec odmienności i fascynacji nią oraz o potrzebie niesienia pomocy „wędrownym ptakom”. Ale i o tym, co nam dają. Ucząca tolerancji książka podejmuje aktualną problematykę migracji i stosunku do migrantów. Michael Roher jest młodym, ale już wielokrotnie nagradzanym za twórczość literacką i plastyczną austriackim autorem. Za książkę Wędrowne ptaki otrzymał Nagrodę Miasta Wiednia. Na spotkaniu, które odbyło się 9 maja w ramach Dnia Europy i odbywającego się Tygodnia Bibliotek, dzieci z uwagą wysłuchały wzruszającej historii przyjaźni Paulinki i Łukasza, a także dzieliły się swoimi spostrzeżeniami na temat pomocy osobom w potrzebie.

Z kolei podczas warsztatów literacko-językowych dla dzieci Małe Ja-To-Ja [Das kleine ich-Bin-Ich] nieżyjącej już urodzonej w Zgorzelcu wiedeńskiej autorki blisko stu pełnych humoru książek dla dzieci, stąd nazywanej austriacką Astrid Lindgren, Miry Lobe (1913-1995) uczestniczące w spotkaniu dzieci poznały historię Małego Stworzonka, wędrującego po świecie w poszukiwaniu odpowiedzi na najbardziej podstawowe pytanie: Kim jestem?

Wystawa Kalliope Austria czyli o znaczących kobietach z Austrii


Fot. 3. Studentki II r. Filologii Germańskiej UO podczas uroczystości otwarcia wystawy Kalliope Austria.

Programem liryczno-scenicznym pt. Kalliope trifft Lilith (Kalliope spotyka Lilith) w wykonaniu studentek II roku filologii germańskiej pod kierownictwem Agnieszki Klimas z Zakładu Historii Literatury i Kultury Niemiec XIX i XX wieku IFG otwierającym 4 kwietnia w czytelni Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Opolu wystawę Kalliope Austria wykonawczynie udowodniły, że kobiety wychodzą z cienia. Przedstawienie odzwierciedlało założenie zorganizowanej z inicjatywy Austriackiego Forum Kultury w Warszawie wystawy, mające na celu pokazanie, że przez wieki – a z całą pewnością w ciągu ostatnich trzech wieków – kobiety przyczyniały się do postępu nauk, muzyki, teatru, literatury, jak również ruchów demokratycznych austriackiego społeczeństwa, niemniej jednak wiele kobiecych dokonań zostało przez historię zapomnianych bądź były traktowane marginalnie. Wystawa przedstawia biografie austriackich arystokratek, artystek, dam prowadzących salony, aktorek, reżyserek, kompozytorek, śpiewaczek, uczonych, działaczek politycznych, aktywistek walczących o prawa kobiet, obejmując okres od początku XIX wieku po pierwsze dekady trzeciego tysiąclecia. Każda z nim musiała przekroczyć ustalone granice ich roli społecznej, a wątkiem spajającym całą ekspozycję była emancypacja kobiet.

Koncert Trzy wieki wielokulturowej tradycji muzycznej Wiednia
Taki tytuł nosił koncert Trio Immersio zorganizowany w Filharmonii Opolskiej 4 maja, podczas którego wystąpiły trzy młode i utalentowane wykonawczynie w składzie: Mariam Vardzelashvili z Gruzji na fortepianie, Vira Zhuk z Ukrainy na skrzypcach oraz Polka, Anna Maria Niemiec na wiolonczeli. Artystki pochodzą z różnych krajów, ale swoją muzyczną ojczyznę znalazły w Wiedniu, gdzie zgłębiają repertuar muzyki kameralnej od klasyki po współczesność, ze szczególnym uwzględnieniem utworów kompozytorów austriackich. Ostatnio zdobyły prestiżową nagrodę Bank Austria Kunstpreis. Występowały w wielu krajach w takich salach, jak m. in. Konzerthaus czy Musikverein w Wiedniu. To właśnie Wiedeń jest miastem, który jak magnes przyciągnął do siebie te trzy uzdolnione, a do tego piękne artystki, tak jak kiedyś zrobił to z kompozytorami prezentowanych utworów muzycznych. Niemiec Johannes Brahms i Szwajcar Beat Furrer przenieśli się do Wiednia i odnieśli sukcesy jako muzycy. Publiczność usłyszała także utwory Austriaków: klasyka Josepha Haydna oraz współczesnego kompozytora Bernharda Gandera. Efektem tego oddziaływania był entuzjastycznie przyjęty przez publiczność koncert.


Fot.4. Vira Zhuk, Mariam Vardzelashvili i Anna Maria Niemiec podczas koncertu w Filharmonii Opolskiej

Wieczór po styryjsku czyli kabaret, kulinaria i wina rodem ze Styrii
Ucztą dla ducha i dla ciała okazał się zorganizowany w Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej w Opolu w dniu 25 maja „Wieczór styryjski”, na który przybyła do Opola liczna grupa gości reprezentujących różne środowiska z partnerskiego regionu województwa opolskiego. Wykonawcą programu kabaretowego O winie i o polityce przy styryjskim winie był pochodzący ze Stainz w Styrii Ewald Dworak, austriacki kabareciarz, autor, karykaturzysta, a także pedagog i reżyser, który od wielu lat bawi nie tylko czytelników prześmiesznymi książkami satyrycznymi, ale także publiczność podczas swoich występów kabaretowych prezentowanych w języku niemieckim, a tam gdzie jest on zrozumiały, w dialekcie styryjskim. Satyry Dworaka przeplatane były występem flecistki, Karin Kleindienst oraz utworami muzyki styryjskiej, żywiołowo zagranymi i zaśpiewanymi przez mistrza akordeonu, Stefana Kerna.


Fot. 5. Ewald Dworak, Karin Kleindienst i Stefan Kern.

Wieczór zgromadził liczną publiczność i wielu znaczących gości. Gości i organizatorów swoja obecnością zaszczycili: konsul Republiki Federalnej Niemiec w Opolu, Sabine Haake, konsul honorowy Republiki Austrii we Wrocławiu, reprezentujący województwo dolnośląskie i opolskie, Edward Wąsiewicz oraz konsul honorowy Rzeczpospolitej Polskiej w Styrii, Manfred Kainz. Obecni byli ponadto przedstawiciele środowiska naukowego, kultury oraz branży turystycznej i biznesu. Spotkanie było okazją do poznania osobliwości kulturowych, turystycznych i kulinarnych Styrii, prezentowanych przez trzy kolejne dni podczas targów turystycznych na opolskim rynku. Prezesi dwóch regionów turystycznych Hochsteiermark, Claudia Flatscher oraz Süd- & Weststeiermark, Guido Jaklitsch i Thomas Brandner przywieźli z sobą specjały kulinarne: dziczyznę, wędzone boczki, pasztety i pasty serwowane na olbrzymich dechach oraz wyśmienite wina z mającej ponad 300-letnią tradycję winnicy rodziny Straussów, spokrewnionych z kompozytorami walców i marszów. Ogromną wiedzą o serwowanych winach z obecnymi gośćmi dzielili się obecny nestor rodu, Karl Strauss oraz prezydent Stowarzyszenia Sommelierów Styryjskich, Sabine Flieser-Just.

Następnego dnia Biblioteka Austriacka zaprezentowała na scenie Międzynarodowych Targów Turystyki „W Stronę Słońca” na opolskim rynku podczas programu „Dzień dobry Austrio” blok informacji o regionie Styria przeplatany żywiołowo zagranymi i zaśpiewanymi utworami muzycznymi akordeonisty Stefana Kerna. Przybyli na targi goście mogli wziąć w kwizie o Styrii. Drobne nagrody ufundowali przedstawiciele branży turystycznej z tego regionu.

20-lecie konkursu wiedzy "Austria - kraj i mieszkańcy"
Stałym elementem Wiosny Austriackiej jest organizowany od 1998 r. konkurs wiedzy "Austria - kraj i mieszkańcy". Do walki o zdobycie głównej nagrody w XX konkursie, którą tradycyjnie jest wycieczka do Wiednia fundowana od 20 lat przez Biuro Podróży Almatur w Opolu, stanęło 4 kwietnia w Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej w Opolu piętnastu finalistów eliminacji szkolnych. Te odbyły się w ponad 40 szkołach na terenie województwa opolskiego, śląskiego, dolnośląskiego, łódzkiego i mazowieckiego, a udział w nich wzięło w sumie 665 osób.

Finaliści odpowiadali na wylosowane pytania związane z historią, geografią i kulturą Austrii oraz aktualnymi wydarzeniami w tym kraju, rozpoznawali utwory muzyczne, postacie i obiekty na prezentowanych fotografiach, a także zaprezentowali krótką wypowiedź na wybrany przez siebie temat o Austrii. Pytania przygotowały i konkurs prowadziły Monika Wójcik-Bednarz i Joanna Waleska z Biblioteki Austriackiej, a wypowiedzi uczestników oceniła komisja, w której zasiedli przedstawiciele różnych środowisk: Janusz Wróbel – wiceprezes Biura Podróży „Almatur” w Opolu, sponsor głównej nagrody, w roli przewodniczącego komisji, a także członkowie komisji: dr Małgorzata Jokiel z Instytutu Filologii Germańskiej Uniwersytetu Opolskiego, Dominika Gorgosz z Radia Doxa oraz dr Magdalena Mączyńska z Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Opolu.

Laureatką XX konkursu "Austria - kraj i mieszkańcy" została : Natalia Szkudlarek z Zespołu Szkół Rolniczych w Namysłowie, która bezbłędnie odpowiedziała na wszystkie pytania i w nagrodę zwiedzi Wiedeń z biurem podróży Almatur w Opolu. Drugie miejsce przypadło Ewelinie Szołdra z Zespołu Szkół Rolniczych w Namysłowie, natomiast trzecie miejsce zajął Adam Trojok z Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych w Zawadzkiem. Obydwie osoby wygrały bon na kurs języka niemieckiego organizowanego przez Bibliotekę Austriacką. Ponadto przyznano dwa wyróżnienia za najciekawsze prezentacje tematów o Austrii. Otrzymały je: Paulina Myślińska z Zespołu Szkół nr 3 w Kłobucku za przedstawienie historii kolędy „Cicha noc” oraz Lucyna Sycz z Zespołu Szkół nr 5 we Wrocławiu za teoretyczne i praktyczne przedstawienie tematu o jodłowaniu.


Fot. 6. Laureaci i członkowie komisji XX konkursu „Austria - kraj i mieszkańcy"

Między Wiedniem a Galicją, Austrią a Polską
Snujący się przez cały okres trwania 17. Wiosny Austriackiej wątek wielokulturowości i przekraczania granic znalazł także w ostatnim wydarzeniu, którego gościem był przybyły do Opola austriacki historyk i wieloletni dyplomata w randze ambasadora, dr Jakub Forst-Battaglia. Gość wygłosił wykład Między Wiedniem a Galicją, Austrią a Polską. Kalejdoskop stosunków kulturalnych od XVIII do XX wieku, w którym nakreślił przełomowe momenty wpływające na rozwój lub zahamowanie tych stosunków i wymienił głównych aktorów wpływających na życie kulturalne na osi Wiedeń-Galicja, a współcześnie Austria-Polska.


Fot. 7. Jakub Forst-Battaglia, Krzysztof Huszcza i Edward Wąsiewicz

Jakub Forst-Battaglia jest wnukiem wybitnego wiedeńskiego historyka, dyplomaty i krytyka literackiego profesora Ottona Forst de Bataglii (1889-1965), wysoce zasłużonej postaci austriacko-polskiego pogranicza naukowego i literackiego, autora m.in. cenionych monografii o Stanisławie Auguście Poniatowskim i Janie III Sobieskim. Słowo wstępne na temat rodu Forst-Battagliów wygłosił towarzyszący Forst-Battagli wrocławski germanista, dr Krzysztof Huszcza, badacz dziejów tego rodu. Jakub Forst-Battaglia jest z wykształcenia historykiem, autorem m.in. prac z zakresu dziejów Galicji, mającego kilka wydań obszernego przewodnika po Polsce oraz ciekawej książki wydanej z okazji trzechsetnej rocznicy odsieczy wiedeńskiej książki Polnisches Wien [Polski Wiedeń]. Jako dyplomata bierze czynny udział w życiu politycznym Europy, uświetniając również imprezy poświęcone tematyce polskiej. W trakcie swojej kariery dostąpił najwyższych zaszczytów, piastując między innymi urząd ambasadora Republiki Austriackiej w Estonii. W tym miejscu należy wspomnieć również matkę naszego gościa, Marię Forst-Battaglię ze znanej lwowskiej rodziny Nahlików, stąd Jakub Forst-Battaglia wyśmienicie mówi po polsku, której starszy brat Stanisław, był profesorem prawa międzynarodowego Uniwersytetu Jagiellońskiego.

W spotkaniu uczestniczył Konsul Honorowy Republiki Austrii we Wrocławiu, dr Edward Wąsiewicz, który objął patronatem honorowym imprezy organizowane w ramach Wiosny Austriackiej i był obecny na wszystkich ważnych jej wydarzeniach. Dzięki wsparciu pana konsula gości poczęstowano winem z winnicy Straussów z Gamlitz.

Od 17 lat Wiosna Austriacka ukwieca krajobraz kulturowy Opola i Opolszczyzny tworząc kobierzec utkany z wydarzeń kulturalnych: literackich, artystycznych, muzycznych i naukowych, ale także i kulinarnych. Organizatorem piętnastu wydarzeń 17. Wiosny Austriackiej była Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Opolu-Biblioteka Austriacka – Österreich-Bibliothek we współpracy z Austriackim Forum Kultury w Warszawie, Filharmonią Opolską i Uniwersytetem Opolskim oraz przy wsparciu finansowym i rzeczowym Konsula Honorowego Austrii we Wrocławiu, biura podróży Almatur w Opolu i firmy Smuda Consulting. Patronat honorowy nad projektem objęli: Marszałek Województwa Opolskiego – Andrzej Buła, Ambasador Republiki Austrii - Thomas Buchsbaum i Konsul Honorowy Austrii we Wrocławiu - Edward Wąsiewicz. Natomiast patronatem medialnym wydarzenia objęło wiele redakcji środków masowego: radio Opole, radio Doxa, TVP 3 Opole, NTO, Wochenblatt.pl, Pro Futura, PolenJournal.de, przekazu, które na bieżąco informowały o imprezach zarówno w języku polskim jak i niemieckim4 oraz zamieszczały relacje z zorganizowanych spotkań.

Na cały program Wiosny Austriackiej złożyło się 15 wydarzeń o mniejszej lub większej randze i popularności. W sumie uczestniczyło w nich 2 220 osób, co świadczy o dużym zainteresowaniu opolskiej publiczności kulturą austriacką. Najwięcej uczestników odnotowano podczas koncertu w filharmonii (450) i konkursie o Austrii (680), ale także i pozostałe spotkania liczyły po kilkadziesiąt gości. Dla organizatora, partnerów i sponsorów jest to z pewnością ważna informacja, jeśli chodzi o celowość organizowania tego typu projektów w przyszłych latach.


[1] Szczegółowy program 17. Wiosny Austriackiej dostępny jest na stronie Biblioteki Austriackiej: www.ba.wbp.opole.pl/17_wa.html
[2] Mistrz esencjonalnych opowieści w Opolu / Monika Wójcik-Bednarz, Ewa Walczyk, Agnieszka Klimas. W: Indeks. Pismo Uniwersytetu Opolskiego, nr 3-4(175-176) 2017, s, 132-134. Dostepny online: www.indeks.uni.opole.pl/pdf/indeks-175176.pdf. Ukazał się również artykuł w języku niemieckim: Alois Hotschnig und „Ludwigs Zimmer” / Emanuela Janda. W : PolenJournal.de nr 4/2017, s. 51. Dostępny online : http://polenjournal.de/e-paper/1482-e-paper-4-2017
[3] Po spotkaniu ukazała się informacja prasowa na łamach dwujęzycznego czasopisma Wochenblatt: Oppelner – Autorentreff – erzählte Geschichte / Manuela Leibig. W : Wochenblatt z 14.04.2017 nr 15, s. 8 oraz dostepny online: http://wochenblatt.pl/von-persona-non-grata-zum-lieblingsautor/
[4] 17. Österreichischer Frühling – ein Interview mit Monika Wójcik-Bednarz / Emanuela Janda. PolenJournal.de nr 3/2017, s. 46-47. Dostępny online : http://polenjournal.de/e-paper/1432-e-paper-3-2017

   



"Bibliotekarz Opolski" jest dostępny na licencj